NASA’nın Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu, geniş alan taramalarıyla yeni gezegenleri, galaksileri ve evrenin en büyük gizemlerini aydınlatmaya hazırlanıyor.
NASA, uzay ajansının ilk kadın yöneticisi Dr. Nancy Grace Roman’ın adını taşıyan yeni uzay teleskobuyla evrenin sırlarını çözmeye hazırlanıyor. Geniş alanları tarayarak binlerce gök cismini inceleyecek olan teleskop, yeni gezegenler keşfetmeyi, galaksilerin evrimini anlamayı ve karanlık madde ile karanlık enerji gibi temel astrofizik sorularına yanıt bulmayı hedefliyor. Misyonun kıdemli bilim insanı Dr. Julie McEnery, bu gözlemlerin evrenin en kapsamlı kataloğunu oluşturacağını belirtti.
Roman Uzay Teleskobu, Hubble ve James Webb gibi tek tek nesnelere odaklanmak yerine, gökyüzünün çok geniş alanlarını tarayacak. Bu özelliği sayesinde devasa galaksi, yıldız ve gezegen topluluklarını tek seferde inceleyecek. İngiltere’deki Surrey Üniversitesi’nden astrofizikçi Dr. Noelia Noël, teleskobun Hubble benzeri bir görüşü panoramik ölçekte sunduğunu vurguladı.
Teleskobun 2,4 metrelik ana aynası, Amerika’nın casus uydularından sorumlu Ulusal Keşif Ofisi (NRO) tarafından 2012 yılında bağışlandı. NRO’nun Dünya’yı gözlemlemek için geliştirdiği bu teknoloji, milyarlarca ışık yılı ötedeki evreni incelemek üzere uyarlandı. NASA, bu bağış sayesinde başlangıçta planlanandan daha büyük ve sönük cisimleri daha net görebilen bir ayna kullanma imkanı buldu.
Roman’ın kalbinde, devasa görüntüler yakalayacak güçlü bir 300 megapiksel kızılötesi kamera olan Geniş Alan Cihazı bulunuyor. Dr. McEnery, teleskobun sadece bir ay içinde Samanyolu Galaksisi’nde 20 milyardan fazla yıldız keşfedebileceğini tahmin ediyor. Bu keşiflerin, bugüne kadarki en büyük astronomik cisim kataloğunu oluşturması bekleniyor.
Teleskobun ayrıca bu yeni yıldızların yörüngesinde dönen binlerce yeni ötegezegen keşfetmesi öngörülüyor. Dr. McEnery, bilinen gezegen sayısını 6.000’den 100.000’in üzerine çıkaracaklarını belirtti. Proje, bir buçuk yıl gibi bir sürede gökyüzünün yaklaşık %12’sini kapsayarak en kapsamlı tarama çalışmasını gerçekleştirecek.
Roman, önceki teleskopların yerini almak yerine onlarla birlikte çalışmak üzere tasarlandı. Dr. Noël, James Webb Uzay Teleskobu’nun daha küçük bir alanı daha derinlemesine incelediğini ifade etti. Roman’ın ilginç bir keşif yapması durumunda, James Webb’in o yöne çevrilerek daha detaylı incelemeler yapabileceği belirtildi.
Dr. McEnery, Roman uzay aracının yıldızlar ve gezegenlerin yanı sıra yüz milyonlarca galaksiyi de tarayacağını açıkladı. Bu çalışmalar, gökbilimcilerin modern astronominin en büyük iki gizemi olan karanlık madde ve karanlık enerjiyi çözmelerine yardımcı olacak. Karanlık madde, evreni bir arada tutan görünmez bir yapı görevi görüyor ve evrenin yaklaşık %27’sini oluşturuyor.
Bilim insanları, karanlık maddenin varlığını arkasındaki galaksilerden gelen ışığı bükerek şekillerini bozan yerçekimsel etkileri gözlemleyerek biliyorlar. Bu etkiye zayıf kütleçekimsel merceklenme deniyor. Roman, bu etkiyi kullanarak uzak galaksilerden gelen ışığın bize ulaşana kadar karanlık maddenin dağılımını haritalandıracak.
Bu üç boyutlu harita sayesinde bilim insanları, galaksilerin ve diğer yapıların Büyük Patlama’dan bu yana nasıl evrildiğini daha iyi anlamayı hedefliyor. Ayrıca karanlık maddenin gerçekte neyden oluştuğuna dair sorulara da yanıt aranacak. Dr. McEnery’ye göre, evrenin yaklaşık %70’ini oluşturan karanlık enerji ise nesneleri birbirinden uzaklaştırma eğilimi gösteriyor.
Karanlık enerjinin yerçekimine karşı koyduğu ve evrenin hızlanarak genişlemesine yol açtığı düşünülüyor. Ancak son zamanlardaki bazı gözlemler, karanlık enerjinin sabit olup olmadığı konusunda tartışmalara yol açtı. Roman, bu tartışmaların sonuçlandırılmasına yardımcı olabilecek daha hassas ölçümler sağlayacak.
Yeni teleskobun ölçümlerinden biri, Tip Ia süpernova adı verilen patlayan yıldızlara odaklanacak. Bu süpernovalar her zaman aynı parlaklıkta patladığı için, ne kadar uzakta olduklarını belirlemek mümkün oluyor. Bu yöntem, evrenin genişleme tarihini ölçmek için kullanılacak ve mevcut kozmolojik modeldeki sapmaları anlamaya yardımcı olacak.
Dr. McEnery, Roman’ın bu temel sorulara iki yıl gibi kısa bir süre içinde daha fazla ışık tutmaya başlayabileceğini öngörüyor. Evrenin işleyişine dair mevcut modelin, giderek daha hassas ölçümlerle tam olarak doğru olmadığının ortaya çıktığını da ekledi.
Dr. Noelia Noël, bu yeni süper güçlü teleskobun Dr. Nancy Grace Roman’ın adıyla anılmasının “son derece uygun” olduğunu belirtti. 1925’te Tennessee’de doğan Roman, küçük yaşlardan itibaren astronomiye ilgi duydu ancak cinsiyeti nedeniyle kariyerinde engellerle karşılaştı. Chicago Üniversitesi’nde kadro almasının zor olduğunu görerek oradan ayrıldı.
Roman, 2016 yılında “Birçok kişi bana bir kadının astronom olamayacağını söyledi. Onları dikkate almadığım için mutluyum” ifadelerini kullandı. 1950’lerde NASA’nın ilk yıllarında bir göreve başvurdu ve Hubble Uzay Teleskobu’nun gerçeğe dönüşmesinde çok önemli bir rol oynadı. Bu da ona “Hubble’ın Annesi” lakabını kazandırdı.
Dr. McEnery, Roman’ın onlarca yıl önceki vizyonu olmasaydı, NASA’nın en iddialı görevlerinin çoğunun bugün var olamayacağını dile getirdi. Dr. Noël, teleskoba Roman’ın adının verilmesinin, görevi modern astronominin şekillenmesine yardımcı olan kadınların uzun tarihiyle ilişkili olduğunu belirtti.
Bu kadınlardan biri olarak 19. yüzyılın sonlarında Harvard Gözlemevi’nde çalışan Henrietta Leavitt’i örnek gösterdi. Leavitt, yıldızlar üzerine yaptığı çalışmalarla uzaydaki mesafeleri ölçmenin yeni bir yolunun temellerini atmıştı. Dr. Noël, bu isimlendirmenin “güzel bir döngünün tamamlanması” olduğunu ve Henrietta Leavitt’in izinden giden bir kadına hak ettiği takdiri gösterdiğini ifade etti.
