Türkiye, yapay zeka ve dijital dönüşüm hedefleriyle veri merkezlerinde bölgesel üs olma yolunda. Kamu ve özel sektör dev yatırımlara imza atıyor.
Türkiye, yapay zeka ve dijital dönüşüm hedefleri doğrultusunda veri merkezlerinde bölgesel bir üs olma yolunda önemli adımlar atıyor. Kamu-özel sektör işbirliğiyle toplamda 10 milyar doları aşan dev yatırımlar planlanırken, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 2030’a kadar kurulu gücün 1 gigavata çıkarılacağını duyurdu. Bu stratejik hamle, ülkenin dijital ekonomideki konumunu güçlendirmeyi amaçlıyor.
Yapay zeka modellerinin eğitilmesi için büyük bir işlem gücü ve enerji gerekiyor. Bu ihtiyaç, veri merkezlerinin enerji, sanayi ve dijital dönüşüm politikalarının kesişim noktasında konumlandırılmasıyla Türkiye için stratejik bir fırsat alanı yaratıyor. Ülke, güçlü enerji altyapısı ve yatırım dostu düzenlemelerle bu alanda bölgesel bir üs olabileceğini değerlendiriyor.
Kamu-özel sektör işbirliğiyle 3 milyar dolarlık kamu kaynağı sunularak, 10 milyar dolarlık özel sektör yatırımının harekete geçirilmesi hedefleniyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye Yapay Zeka Zirvesi’nde yaptığı açıklamada, elektronik devletin yapay zeka destekli kamu hizmetlerini vatandaşların doğrudan deneyimleyeceği bir dönüşüm alanı olarak ele alınacağını belirtti.
Bu kapsamda kamu yatırım programlarında yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayrılıyor. Kamu, başarılı ve yerli yapay zeka çözümlerinin ilk alıcısı ve en güçlü referansı olacak. Sağlık, enerji ve akıllı üretim gibi öncelikli alanlarda fikirleri ürünlere dönüştürecek KOBİ’lere gerekli teknoloji sağlanacak.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, veri merkezi ve yapay zeka yatırımları kapsamında yaklaşık 3 milyar dolarlık kamu kaynağı sunarak, 10 milyar dolarlık özel sektör yatırımını harekete geçireceklerini bildirdi. Çalışmalar kapsamında uluslararası girişimcilere bu alandaki yatırımları için tek pencereden en çok 30 iş gününü kapsayan bir yol haritası sunulacak. Bu durum öngörülebilir, hızlı ve koordineli bir yatırım ortamı sağlayacak.
Türkiye’nin bu alanda yapacağı çalışmaların öne çıkan merkezlerinden biri İstanbul olacak. Kentin, Türkiye’nin uluslararası vitrini ve yatırım diplomasisi şehri olarak konumlandırılması planlanıyor. Terminal İstanbul da girişimcilerin ve yatırımcıların buluşma adresi olacak.
Türkiye, OECD, G20, Birleşmiş Milletler ve diğer platformlarda insan merkezli yapay zeka standartlarının belirlenmesinde etkin rol üstlenmeyi hedefliyor. Türk Devletleri Teşkilatı ile Oğuz, Kıpçak ve Karluk dillerini kapsayan ortak bir Türk dilleri büyük dil modeli geliştirilmesi için çalışmalar başladı. Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı ile harekete geçirilecek kaynakların üreteceği katma değerin 1 trilyon lirayı aşması bekleniyor.
Türkiye, yapılacak yatırımlar ve atılan adımlarla geleneksel yerel veri merkezlerinden dünya devi teknoloji şirketlerinin doğrudan konumlandığı hiper ölçekli ekosisteme geçişe hazırlanıyor. Turkcell ve Google Cloud ortaklığı ile yapılması kararlaştırılan yatırım, sektörün en sıcak ve en büyük yatırımı olarak öne çıkıyor. Ankara’da temelleri atılan ve üç ayrı yedekli ağ kümesinden oluşan veri merkezi projesinin toplam büyüklüğü 3 milyar doları buluyor. Bu bütçenin 1 milyar dolarını Turkcell, 2 milyar dolarını ise Google Cloud üstleniyor. Tesisin 2028’de tam kapasiteyle devreye girmesi bekleniyor.
Türk Telekom, test ettiği Sıvı Daldırmalı Soğutma Sistemi ile veri merkezlerinin büyük güç tüketen soğutma operasyonlarında başarılı sonuçlar elde ettiğini açıkladı. Vodafone Türkiye ise gelecek günlerde DAMAC Digital ortaklığıyla 150 milyon dolar yatırımla İzmir’de yeni bir veri merkezi açacaklarını, Ankara’daki veri merkezlerinin kapasitesini de 18 milyon avroluk yatırımla önemli ölçüde artırdıklarını bildirdi.
Türkiye’de şu anda 81 veri merkezi bulunuyor. Bunların 33’ü İstanbul’da, 13’ü Ankara’da, 10’u İzmir’de, 8’i Bursa’da, 4’ü Kocaeli’de, 3’ü Denizli’de ve 2’si Gaziantep’te yer alıyor. Ayrıca, Tekirdağ, Trabzon, Isparta, Antalya, Adana, Kayseri, Konya ve Samsun’da birer veri merkezi çalışıyor.
Yüksek teknoloji yatırımlarını destekleyen HIT-30 Programı ve yerelde desteklenecek 303 stratejik proje, Türkiye’nin kalkınma anahtarı olarak öngörülüyor. HIT-30 Programı kapsamında veri merkezleri için 1,5 milyar dolarlık destek bütçesi ayrıldı. Yatırımlara yönelik yüzde 50’ye varan vergi teşviki, yatırımın yüzde 10’una kadar enerji desteği ve istihdam katkısı verilecek.
Veri merkezlerinin bu teşviklerle Anadolu’nun güvenli bölgelerine yayılması planlanıyor. Yerel Kalkınma Hamlesi kapsamında, Nevşehir’de sıcak hava balonu ve aksamları üretiminin yanı sıra kaya oyma veri merkezi projelerine yatırım bekleniyor. Kapadokya’daki kayadan oyma doğal soğuk hava depolarının, Ahiler Kalkınma Ajansı (AHİKA) tarafından hazırlanan çalışmayla enerji verimliliği ve güvenlik avantajları nedeniyle veri merkezlerine dönüştürülmesi planlanıyor. Nevşehir’de kurulacak veri merkezinin yatırım ve işletme maliyetinin İstanbul ve Ankara’ya kıyasla yüzde 45 düşük olması öngörülüyor.
Çevrimiçi istatistik portalı Statista ve sektör raporlarına göre 2024’te 416 milyar dolar olan küresel veri merkezi sistemleri pazar büyüklüğünün bu yıl 570 milyar doları aşması ve pazarın 2030’a kadar 620 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Türkiye Elektrik Sanayi Birliğinin (TESAB) raporunda yer alan Uluslararası Enerji Ajansı tespitlerine göre veri merkezi sektöründe tarihi bir büyüme yaşanıyor. 2020’de yaklaşık 60 gigavat seviyesinde olan küresel veri merkezi kapasitesi, 2024’te 97 gigavata yükselerek yüzde 60’ın üzerinde artış kaydetti. Mevcut eğilimlerin sürmesi halinde küresel kapasitenin 2030’da 226 gigavata, 2035’te ise 277 gigavata ulaşması bekleniyor. Elektrik tüketiminin ise yapay zeka kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte 2035’e kadar 1750 teravat/saat seviyelerine ulaşabileceği öngörülüyor.
ABD’nin yapay zeka alanındaki OpenAI, Google, Microsoft, Amazon, Meta, Anthropic ve Nvidia gibi teknoloji şirketleri yalnızca model geliştirme yarışında değil, çip, bulut bilişim, veri merkezi ve yapay zeka hizmet ihracatı alanlarında da ülke ekonomisine katkı sağlıyor. Geçen yıl küresel çapta özel şirketlerce yapılan 344,7 milyar dolarlık yapay zeka yatırımının 285,9 milyar dolarını ABD’li şirketler gerçekleştirdi. ABD’de geçen yıl sonu itibarıyla 5 bin 427 veri merkezi bulunuyor. Bunu 529 ile Almanya ve 523 ile Birleşik Krallık takip ediyor. Bu merkezlerin herhangi bir bölgeden daha fazla enerji tüketmesi, enerji ihtiyacını da ABD’nin yapay zeka stratejisinin merkezine taşıyor. ABD, kişi başına veri merkezi elektrik tüketiminde de en büyük paya sahip ülkelerden biri olarak öne çıkıyor.
